Ticari İşletme Hukuku 28 Kasım Ders Notları

28 KASIM 2014, CUMA

İKİ İSTİSNA:

1.     Tacirin Ticari İşletmesi ile ilgili olmayan işlemler

v  Tacir bu işlemlerde aşırı yüksek cezai şartın indirilmesini isteyebilir.

v  Acemiliğine dayanarak gabin hükümlerine başvurarak işletmesi ile ilgili olmayan 

işlemlerde tacir bundan faydalanabilir. Zorda kalma hali varsa sözleşmenin tamamen 

ortadan kaldırılmasını da isteyebilir.

2.     Cezai şartın tacirin ekonomik yıkımına sebep olacak kadar aşırı fahiş ise

v  ÖRN : Tacir A ile B bir sözleşme yapar otoyol ihalesi konusunda. B der ki şu tarihe kadar

 bitir bunu muhakkak yoksa süresini geçtikten sonra her gün için 1 milyon lira cezai şart

 ödersin diyor karşı tarafta bunu kabul ediyor. Ama zamanında ifa edemeyip temerrüde 

düşer ve cezai şart işlemeye başlar. Dolayısıyla burada tacir kararlaştırılan bu aşırı cezai 

şartın indirilmesini isteyebilir mi?

à Burada yarışan bir durum vardır . Tacirin basiretli iş adamı gibi davranıp sözleşmeyi 

ona göre yapması gerekirdi. Bide BK 27 vardır. Bu olayda ahlaka kamu düzenine bir 

aykırılık olup olmadığına yada imkansızlık olup olmadığına bakılır. Somut olayda 1 milyon 

lira cezai şart kararlaştırılması doğru mudur ahlaka uygun mudur diye baktığımızda kesin

 birşey söylenemez. Dolayısıyla hakimin her somut olayda durumu ayrı ayrı değerlendirip

 indirilmesine ya da sözleşmenin tamamen ortadan kaldırılmasına karar verebilir. 

Olayımızda toplam ifa edilecek edimin değer 100.000 iken cezai şartın 1.000.000 olması 

çokta ahlaka uygun değildir.

v Tacirin edimini ifa etmemesi kendi kusurundan da kaynaklanabilir fakat her nasılsa adam 

edimini ifa etmedi diye bu sözleşme onun ekonomik olarak yıkımına sebep olacaksa burada

 basiretli iş adamı gibi davranması gerektiğini ileri süremeyiz.

àYukarıdaki iki istisna haricinde tacir aşırı yüksek cezai şartın indirilmesini isteyemez.

1.     Fatura Verme

TTK m21/1 : Ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş 

görmüş veya bir menfaat sağlamış olan tacirden, diğer taraf, kendisine 

bir fatura verilmesini ve bedeli ödenmiş ise bunun da faturada 

gösterilmesini isteyebilir.

v  Karşı tarafın tacir olması gerekmiyor.

v  ÖRN: A kişisine Bir sözleşme olmadığı halde bir fatura gönderiliyor Lcwaiki 

tarafından. Kişi buna sessiz kalırsa bir sözleşme gibi algılayıp buna itiraz etmezse

 sözleşme kurulmuş mu olur?

v  Fatura sözleşmenin kurulması ile ilgili değil ifa aşaması ile ilgili bir vesikadır. 

Geçerli bir sözleşme olmadan faturanın gönderilmesi duruma göre icap yada icaba 

davettir.

v  Faturanın düzenlenmiş olması bir sözleşmenin kurulduğuna karine de teşkil etmez. 

Faturayı gönderen kişi ayrıca o sözleşmenin varlığını ispatlamakla yükümlüdür.

v  Fatura ne zamana kadar düzenlenmeli?

à TTK ‘da faturanın düzenlenmesi tarihi ile ilgili bir hüküm yok fakat Vergi Usul

 Kanununa göre fatura malın satıldığı yada işin görüldüğü günden itibaren 7 gün içinde 

düzenlenmiş olması gerekir , bu süre içinde düzenlenmeyen fatura, fatura değildir diyor.

v  TTK’ya göre fatura düzenleme ve verme yükümlülüğü sadece tacirlere verilmiştir ve

 bunun için karşı taraftan bir talep olması lazımdır.

v  Tacir her miktar için fatura vermekle yükümlü değil. 800 lira altına, onun yerine geçen

 belgeler de kasa fişleride verilebilir.

2.     İKİ TARAFI TACİR OLAN TİCARİ İŞLERE İLİŞKİN HUKUKİ SONUÇLAR

      I.Faturaya 8 gün içinde itiraz etmeme

v  TTK m21/2: Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın

 içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.

v  Buradaki “Kişi” tabirinden alan kişinin tacir olması gerektiği sonucunu çıkarmak lazım. 

(Yargıtay bu görüşte.)

v  Ancak herşeyi açıkça belirten kanun koyucu neden bunuda açıkça belirtip tacir yazmamıştır 

kişi kelimesi yerine. Yani kanun koyucunun buradaki kişi kelimesini sadece tacir olarak kabul 

etmediği sonucuna ulaşabiliriz.

v  Sonuç olarak bu iki görüşte ileri sürülebilir fakat görüşler tutarlı olarak açıklanmalıdır.

TTK m 21/2 ‘nin Uygulanma şartları :

1)     Temel bir borç ilişkisi olmalı, bu borç ilişkisi geçerli olmalı

-Temel borç ilişkisi geçersizse 8 gün içinde itiraz edilmemesi faturanın kabul edildiği 

sonucunu doğurmaz.

2)     Gönderilen belge fatura olmalı ve şeklen geçerli olmalı bu fatura. (Vergi Usul K. m.9’da 

sayılan hususlar)

3)     Fatura Muhattaba varmış olmalı

-Hakimiyet alanına ulaşması değil faturayı aldığı tarih bu 8 günün başlangıcı sayılır. (Net 

değil bu husus hocaya göre.)

4)     Gönderen kişi tacir olmalı

5)     Adına fatura düzenlenen kişi tacir olmalı

6)     8 gün içinde itiraz edilmemeli

àBK’ya göre eğer kararlaştırılmamışsa faturayı aldığı tarihi izleyen günden itibaren başlar. 

Ertesi günün iş günü olup olmaması önemsiz.

àBuradaki süre yaptırımı olmayan bir süredir. Eğer süre kaçırılırsa ispat yükü taraf değiştirir.

à Her türlü delille bunun aksi ispat edilebilir.

àAksi ispat edilemezse faturanın içeriğini doğru kabul etmek gerekir.

Ø  8 gün içinde yapılan itirazın karşı tarafa varması gerekir mi bu 8 gün içinde? àBu süre

 içinde itirazın yapılmış olması yeterli karşıya varması gerekmez bü süre içinde.

àFaturaya İtiraz Etmemenin Sonuçları ß

v  Faturaya 8 gün içinde itiraz edilmemesi faturanın bütün içeriğinin kabul edildiği anlamına 

gelmez. Sadece faturada olması gereken mutad hususların kabul edildiğine karine teşkil eder.

v  Mutad hususlar: Malın miktarı, cinsi ,birim fiyatı, tutarı, KDV’si

àTarafların Vade farkını isteyebilmesi için;

1)Sözleşmede varsa, taraflar sözleşmede vade farkının ödeneceğini kararlaştırmışlarsa vade 

farkı isteyebilirler,

2)Sözleşmede yoksa isteyemez,

3)Sözleşmede yok ancak vade farkının ödenmesi ile ilgili bir ticari teamül varsa fatura ve vade 

farkı belirtilmişse istenebilir.

ÖRN: Tacir A ile B bir satım sözleşmesi yaparlar. Satım sözleşmesinde A malı 15.02.2014

 tarihinde B’ye teslim eder ama faturayı 25.02.2014 tarihinde teslim eder. B’nin 8 günlük 

itiraz süresi ne zamandan başlar?

à Buradaki itiraz süresi malın teslimi değil faturanın teslimidir.

- B 8 gün içinde faturya itiraz etmez ve faturayı da ödemez. A B’ye dava açar. B burada

 malın teslim edilmediğini söyleyerek ödemezlik def’ini ileri sürer ve A’nın edimini ifa

 etmesi gerektiğini söyler. A ise malı teslim ettiğini belirtir  ve çünkü B faturaya itiraz

 etmedi diyor. Faturaya itiraz etmemesi B’nin, malın teslim edildiğine karine teşkil eder mi?

àFaturaya itiraz edilmemesi malın teslim edildiğine karine teşkil etmez.Tacir malı teslim 

ettiğini ayrıca ispatlamakla yükümlü. Ancak faturada “teslim aldım” yazısı ve imza varsa 

burada bir sıkıntı yoktur.

Açık Fatura:  Faturayı düzenleyen üste imzalamışsa bu açık faturadır. Ticari teamüllere

 göre faturanın bedelinin ödenmediğine karine teşkil eder.

Kapalı Fatura: Tacir üste değilde aşağı kaşe basıp imzalar. 1948 de verilen bir ticari teamül

 kararıyla fatura bedelinin ödendiğine karine teşkil eder.

   II.Teyit Mektubuna İtiraz etmeme

v  TTK m21/3 : Telefonla, telgrafla, herhangi bir iletişim veya bilişim aracıyla veya 

diğer bir teknik araçla ya da sözlü olarak kurulan sözleşmelerle yapılan 

açıklamaların içeriğini doğrulayan bir yazıyı alan kişi, bunu aldığı tarihten itibaren 

sekiz gün içinde itirazda bulunmamışsa, söz konusu teyit mektubunun yapılan

 sözleşmeye veya açıklamalara uy- gun olduğunu kabul etmiş sayılır.

v  Her ikitaraf tacir olmalı .

v  Teyyit mektubuna süresi içinde itiraz etmeyen bir kişi daha sonra herhangi bir delille 

bu itirazı  yapabilir.

III.İhbar ve İhtarları Belli bir Şekilde Yapma

v  TTK m18/3 : Tacirler arasında, diğer tarafı temerrüde düşürmeye, 

sözleşmeyi feshe, sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbarlar veya ihtarlar 

noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılır.

v  Ayıbın ihbarı yapılır, borçlunun temerrüdünde ise ihtara lüzum vardır.

v  İhtar ve ihbarı şekle bağlanmış işlemler;

àDiğer tarafı temerrüde düşürme

àsözleşmeyi fesih ve

àSözleşmeden dönme

v  Bu işlemler;

1- Noter aracılığıyla

2- Taahhütlü mektupla

3-Telgrafla

4-Güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemi ile yapılır.

v  Geçerlilik için değil ispat için gerek yukardaki üç durum.

v  İspat içinde yukarda sayılan dört işlemden birinin yapılmış olması gerek.

v  Sözleşmenin Feshi: İleriye yönelik. Her zaman yapılması mümkün.

v  Sözleşmeden Dönme: Geriye dönük etkili. Taraflar ifa yapmışsa sebepsiz zenginleşme

 hükümlerine gidilerek geri alınır.Dönme için ya kanunda hüküm olacak yada taraflar

 bunu kararlaştırmış olacak.

v  İhbar ve ihtarda ki bu şekil her iki tarafın tacir olduğu ve ticari işletmeleri ile ilgili olduğu durumlarda geçerlidir.

 IV.Ticari Defterlerle İspat

v  İki tarafın tacir olduğu durumlarda tacir kendi defterlerinin lehine delil olmasını isteyebilir. 

Bunun için iki tarafta tacir olmalı ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili 

olması lazım.

    V.Ticari Yargı Konusu Olma

v  Nispi Ticari Dava: Her iki tarafın tacir ve uyuşmazlığın her iki tarafın ticari işletmesi

 ile ilgili olduğu durumlarda dava konusuna bakmadan ticari yargı konusu olur. Asliye ticaret mahkemesinde görülür.