Ticari İşletme Hukuku 18 Aralık 2014 Ders Notları

         

18 Aralık Perşembe

NOT:Zayi belgesinin sunulmamış olması defterinde hiç bir kayıt olmadığı anlamına gelir mi?

àEğer taraf zayi belgesini sunmamışsa ibraz etmemiş sayılır.

Eğer süresi içerisinde usulüne uygun bir zayi belgesi ileri sunmuşsa kendisinden defterin ibrazı istenen tacir defterlerini ibraz etmiş sayılacak. Diğer tacir defterin ibrazını istediği tarafın zayi belgesini ibraz etmesiyle birlikte o defterde hiç kayıt olmadığı hükmünden yararlanamayacak. Ya başka bir delil bulacak ya da en son yemine başvuracak.

                             CARİ HESAP

Ø  TTK m89 ve devamı.

Ø  İki kişi herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını istemekten vazgeçip bnları kalem kalem alacaklı ve borçlu şeklinde bir hesaba yazdıkları ve hesabın kesilmesinden sonra alacak ve borçlu sıfatlarının doğmuş olduğu sözleşmeler “cari hesap sözleşmeleridir”.

Ø  Tacir olmayanlarda cari hesap sözleşmesi yapabilir.

ÖRN:A ve B yayınevleri var. Bunlar hem kitap basıyorlar hem de kitap satıyorlar. A B’ye kitap gönderir , B A’ya belli bir miktar para gönderir, birirleriyle sık olarak alım satım ilişkisi içinde bulunurlar. Her hukuki ilişkinin ardından bunları tek tek sonuçlandırmak yerine belli bir süre sonra bir araya gelip kim kime ne göndermiş, ne kadar göndermiş belirlerler.

Ø  Cari hesap sözleşmelerinde bu anlaşma süresi sona erinceye kadar hiç kimse alacaklı ve borçlu sıfatına haiz değildir.Bu sıfatlar hesap kesildikten sonra yani sözleşme sona erdkten sonra ortaya çıkar.

Ø  Hesap kesilinceye kadar, anlaşma süresi sona erinceye kadar ya da sözleşme bir şekilde feshedilinceye kadar hiç kimse alacak ve borçlu olmaz.

Ø  Hesapları taraflardan biri tutar, sonra diğerine gönderir eğer gönderilen taraf 1 ay içinde itiraz etmezse kabul etmiş sayılır.

ÖRN : A ve B birbiriyle sık ilişkide bulunan iki taraf. A B’den 10 tane kitap alır 10000 lira değerinde. Daha sonra B’ye kitap gönderir 7000 lira tutarında. Sonra B A’ya 2000 para gönderir. A B’ye yeniden para gönderir. En sonunda yapılan hesaplamalarda ortaya çıkan borç bir sonraki hesap devresine aktarılır. Bu işlem sürekli olarak devam eder süre sona erinceye kadar. Tarafların alacaklı ve borçlu sıfatını elde etmesi için sürenin sona ermesi gerekiyor.

Ø  Anlaşmada iki tane devre vardır.

Anlaşma süresi: Sözleşmenin devam edeceği süreye denir. Bu belirli bir sürede olabilir aynı zamanda taraflar bunu süresiz olarakta yapabilirler.

Süresizse:Sözleşme sona erinceye kadar hiç kimse alacaklı ve borçlu olmaz.

Süreliyse: süre sona erince hesap kesilir, ortaya çıkan en son mebla da birisi alacaklı yada borçlu olur.

Hesabın kesilmesi: Sözleşme süresi sonunda hesabın ortaya çıkması. Hesap kesilmeden taraflar alacaklı ve borçlu olmazlar.

Hesabın Kapatılması: Hesap devresi ; taraflar sözleşmede isterlerse sözleşme süresi içerisinde birden fazla hesap devresi belirleyebilirler. Amaç her devrenin sonunda genel durum değerlendirmesi yapmak. Hesap devreleri sonunda ortaya çıkan sonuca ise hesabın kapatılması denir. Hesabın kapatılması alacaklı ve borçlu sıfatının kazanıldığı anlamına gelmez. Hesap kapatıldıktan sonra ortaya çıkan borca bileşik faiz uygulanabilir istenirse.

Ø  Cari hesabın fonksiyonları : 1) Ödeme aracı olması , 2)Teminat fonksiyonu

Ø  Kanun koyucu yazılı şekil şartı getirmiştir. Geçerlilik şartı yazılı olmasıdır. Yazılı değilse bu bir cari hesap sözleşmesi olmaz.

           CARİ HESABA GEÇİRİLEBİLECEK ALACAKLAR

Ø  Taraflar hangi hukuki ilişkiden doğacak alacakların cari hesaba geçirilebileceğini sözleşmede belirleyebilirler.

1.   Cari hesaba geçirebilmek için Alacağın Takasının Mümkün olması gerek.

Ø  Takas olabilmesi için beyanda bulunulması şart. Tek taraflı irade beyanı yeterli.

2.  Cari hesap sözleşmesi kurulduktan sonra muaccel olan alacaklar cari hesaba geçirilebilir.

Ø  Ama taraflar aksini kararlaştırarak cari hesap sözleşmesinden önce muaccel olmuş olan alacaklarda tarafların kararlaştırmış olması şartıyla cari hesaba geçirilebilir.

3. Şarta bağlı alacaklarda cari hesaba geçirilebilir. Ancak hesap kapatıldığı anda bunların gerçekleşmiş olması gerekiyor. Kapatılan bir hesap devresinde gerçekleşmeyen diğer hesap devresine geçer. Aksi takdirde hesaptan çıkarılır.

4.  Kambiyo senetleri(poliçe, bono, çek); Bedeller tahsil edilmesi halinde cari hesapta bulunurlar, eğer bedeller tahsil edilmemişse ve karşılıksız çekte ödenmemişse o zaman cari hesaptan çıkarılırlar. Ancak bedeller tahsil edildiği halde cari hesapta bulundurulurlar.

        CARİ HESABA GEÇİRİLEMEYECEK ALACAKLAR

1.   Takas edilemeyecek alacaklar

2.   Belli bir amaca harcanmak üzere gönderilen para ya da mallar

Ø  Tacirin acentesine reklam yapılması için gönderdiği para

3.   Emre hazır tutulmak üzere gönderilen yada emre hazır tutulmak üzere alınan para yada mallardan doğan alacaklar.

Ø  ÖRN: A ile B bankası arasında bir cari hesap sözleşmesi var. A Bankanın başka bir nezdinde vadeli hesap açıyor. Açtığı bu yeni hesap cari hesaba dahil olmaz.

4.   Kural olarak Cari Hesap Sözleşmesi kurulmadan önce muaccel olmuş olan alacaklar cari hesaba geçirilemez ama aksi sözleşmede kararlaştırılabilir taraflarca.

ÖRN: Tacir A Bankaya gider  ve yazılı olarak Cari hesap sözleşmesi yapar. Sözleşmeye göre Banka , tacir A’ya 100.000 liralık bir kredi verir. Bu para ile sen çek yaz ben ödeyeyim yada sen o parayla havale yap diye açar o hesabı ama aynı zamanda Ayda şu kadar para yatır bana diyor banka. Dolayısıyla tacir A yapılan bu sözleşmeye dayanarak gidip çek yazar, çek çevirir, havale yapar ve her ay belirtilen parayı o hesaba yatırır. En sonunda yapılan tüm hesaplamaların sonunda Tacir A bankaya 20000 lira borçlu çıkar. Bu bir Cari hesap sözleşmesi midir?

àYargıtayın kararı: Taraflar arasında yapılan bu cari hesap şeklinde yapılan sözleşmede adı verilen sözleşme uyarınca yapılagelen işlemler sonucu müşteri hiç bir zaman alacaklı duruma geçmemiş. Daima borçlu durumda kalmış. Banka ise sürekli alacaklı olma durumunu korumuştur. Olayda , Cari hesabın ayırıcı niteliği olan karşılıklı alacaklı borçlu olma durumu hiç bir zaman gerçekleşmemiştir. O halde bu bir cari hesap sözleşmesi değil ödünç sözleşmesidir.

Ø  Alacaklı cari hesabı : Müşteri gider bankaya bir miktar para yatırır, sonra oradan para çeker, sonra üzerine para ekler.. Daima müşteri alacaklı konumda.

Ø  Borçlu cari hesabı: Banka müşterisine belli bir miktar kredi dahilinde o parayı kullanma yetkisi verir.. Daima banka alacaklı sıfatı taşır.

***Sınavda yukardaki gibi bir soru gelirse her ikisinide savunabilirsiniz diyor fevzi hoca.

à Hem yargıtayın görüşü hem de doktrindeki görüş savunulabilir.

       àDoktrin: Cari hesap sözleşmesinin olabilmesi için önemli olan  TTK m89’a göre tarafların sözleşme süresi boyunca alacakları istemekten vazgeçmeleri ve bunu belli bir hesaba yazmaları , ancak sürenin sonunda alacaklı ve borçlu sıfatının ortaya çıkması gerektiği, dolayısıyla süre içerisinde alacaklı ve borçlu sıfatının değişmesinin önemli olmadığı , bir tarafın daima alacaklı diğer tarafın daima borçlu olmasının cari hesap sözleşmesinin belirlenmesinde önemli olmadığı görüşünde.

ÖRN:Tacirin bankaya 20000 lira borcu var. Sonra gidip 25000 lira yatırıyor. Eğer bu bir cari hesap sözleşmesiyse tacir alacağını istediği an geri alamaz. Bu bir borç olarak yazılır bankanın hesabına. Sözleşme sona erince bu alacağını ister tacir. Öncesinde isteyemez. Eğer bu bir cari hesap sözleşmesi değilse bu parayı isteyebilir .

Ø  Yapılan bir sözleşmeye cari hesap sözleşmesi denmesi bunun o çerçevede yapıldığını göstermez, TTK m89’ı kıstas alarak bir sözleşmenin cari hesap sözleşmesi olup olmadığına karar verilir. Taraflar alacaklarını istemekten belli bir süre vazgeçecekler.Taraflardan birinin daima alacaklı yada daima borçlu olmasının bir öneminin olmaması gerekir. 
ÖRN: X ile Y arasında bir cari hesap sözleşmesi yapılmış . Sözleşmenin tarihi 05.04.2013. Ancak X ile Y arasında yapılan bir hukuki işlemde yani cari hesaba geçirilmesi mümkün bir alacak 02.02.2013 tarihinde muaccel olmuş. Taraflar bu alacağı cari hesap sözleşmesine geçirebilirler mi?

ü  Eğer sözleşmede bir hüküm yoksa bu alacak cari hesaba geçirilemez. Tarafların sözleşmede bunu kararlaştırmış olması gerekiyor.

àTarafların bunu kararlaştırdığını varsayalım yani alacak cari hesaba geçirildi, bu alacak yenilenmiş olur mu?

ü  Yenileme ile önceki sözleşmeler sona erer. Yenileme ile önceki sözleşmede verilen teminatlar da sona erer.

ü  Tarafların anlaşması ile cari hesap sözleşmesinden önce muaccel olmuş bir alacağın cari hesaba geçirilmesi ile bu alacak yenilenmiş olmaz.

Ø  Anlaşma süresini taraflar belirler.Eğer sözleşmede belirlenmemişse ticari teamüllere göre belirlenir, herhangi bir ticari teamül yoksa da takvim yılı hesap devresi olarak kabul edilir.

Ø  Bankalar için bu uygulama süre genelde 3 aydır.

Ø  Her hesap devresinde cari hesabın çıkarılmasına hesabın kapatılması denir.

CARİ HESABIN İŞLEYİŞİ

1)                  Hesaba Geçirme :

Ø Tarafların cari hesap sözleşmesinde belirtildiği şekilde alacak ve borç ortaya çıktığında bunlar cari hesabın alacak ve borç kısımlarına yazılır.

Ø Cari hesaba geçirildiği  andan itibaren taraflar kendi iradeleri ile bu alacaklarını alma hakkından vazgeçmiş olurlar.

Ø Cari  hesapta yazılı olan bir alacak için zamanaşımı süresi işlemez.

Ø Alacaklı alacağını isteyemeyeceği için temerrüd oluşmaz.

Ø Cari hesaba geçirilmiş olan alacaklar rehin ve temlik sözleşmelerine konu olamazlar.

Ø Kural olarak bir alacağın bağlı olduğu sebep geçersiz ise bu alacakta geçersiz olur ve cari hesaptan çıkarılır ve ona yönelik olan bütün işlemler geriye dönük olarak yeniden hesaplanır.

Ø Cari hesaba geçirilen alacaklar için sözleşmede kararlaştırılmışsa veya bununla ilgili bir ticari teamül varsa faiz işletilir.  Bu faiz kapital faizidir.

2)                  Takas:

Ø Hesap kapatıldığı anda ya da hesap kesildiğinde ortaya çıkan bakiye kendiliğinden(Tarafların iradesine bağlı olmaksızın), az oranında takas edilmiş olur.

Ø Takas hesaba geçildiği anda değilde hesap kapatıldığı ya da kesildiği andan itibaren gerçekleşmiş olur.(Doktrinde baskın görüş bu, kanunda ise hüküm yok)

3)                  Bakiyenin tespiti ve kabulü:

Ø Cari hesap defteri tutan taraf diğer tarafa hesap devresi sonunda bunu gönderir . Bu defteri alan taraf buna 1 ay içerisinde itiraz etmezse sonunda ortaya çıkan bakiyeyi kabul etmiş sayılır.

Ø Bu itirazda sıkı şekil şartı vardır. İtiraz noter vasıtası ile, telgrafla, taahhütlü mektupla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak posta ile yapılmak zorunda.

Ø 1 ay içinde itiraz etmezse hak düşürücü süre işler.

4)                  Bakiyenin Kabulünün Hukuki Sonuçları:

                        I.        Hesap Devresi Sonunda çıkan bakiye karşı tarafça kabul edilmişse , bakiye yenilenmiş sayılır. Bu borç yada alacak yenilendiği için öncekilerden tamamen bağımsızdır.

                     II.        Yenilenme nedeniyle ortaya çıkan bakiyeye 5 yıl içerisinde itiraz edilebilir. (Bu 5 yıllık süre cari hesap süresi sona erdikten sonra başlar.)

ÖRN: Bir ay içinde farkedilmemiş bir aksaklık,yanlışlık var ve bu sonradan farkediliyor. Sonradan farkedilen bu durum hesap devresi sonunda ortaya çıkmış olan alacağı yada borcu etkiler mi, bunu geçersiz hale getirir mi?

à Bu durum halinde hesap devresi kapatıldıktan ve borç ve alacak ortaya çıktıktan sonra farkedilen yanlışlık sonucunda bu belirlenmiş olan alacak ve borç etkilenmez onun yerine sebepsiz zenginleşme hükümlerine gidilir. Hukuki sebepte meydana gelen yanlışlıktan dolayı fazladan zenginleşen taraf aleyhine sebepsiz zenginleşme hükümlerine gidilebilir ama bu fazla zenginleşmeden dolayı daha önceden netleştirilmiş meblağ bu yanlışlıktan etkilenmez.

                  III.        Kural olarak borç yenilendiğinde eski borç için verilen teminatlar sona eriyor. Cari Hesap kalemlerinden birisi için teminat verilmişse hesap kapatılarak hesap kesinleşmiş olsa bile hesaplar için verilmiş olan teminatlar ortadan kalkmaz. (Cari hesaptaki yenilenmenin istisnası)

                   IV.        Bileşik faiz kararlaştırılabilir eğer TTK m8’de ki şartlar varsa. Bu şartlardan biri eksikse bileşik faiz yok hükmündedir.

                      V.        Ortaya çıkan bakiye alacak hakkı vermez.Bunun için hesabın kesilmesi gerekiyor.

                   CARİ HESAPTA FAİZ

1)       Hesaba geçirilen alacaklar için faiz istenebilmesi :

Ø  Mutlaka sözleşmede kararlaştırılmış olması gerekiyor bu durumda faiz istenebilmesi için ya da bununla ilgili bir ticari teamül olması lazım.

2)       Hesabın kapatılması sonunda ortaya çıkan :

Ø  Bakiye kesinleştikten sonra bir sonraki hesap devresine aktarılan alacak için kendiliğinden faiz işletilir. Ama tarafların bunun aksini kararlaştırması da mümkün.

Ø  NOT: 2015 avans faizi % 10.5 olarak belirlenmiştir merkez bankası tarafından.

                          BAKİYENİN HACZİ

Ø  Bakiyeyi 3.kişiler haczettirebilirler.

Ø  Cari hesap sözleşmesinde alacaklar münferid olarak değil bir bütün olarak haczedilir.

Ø  Haciz kararından sonra meydana gelmiş muaccel olmuş olan bu alacak ve borçlardan haciz etkilenmez.

Ø  Eğer haciz kararlaştırılmışsa diğer taraf sözleşmeyi feshetme hakkına sahip olacak.

Ø  Haciz kararı daha önce alınmış olsa bile ödenecek mebla hesap kapatılınca belirlenmiş olur.

                       CARİ HESABIN SONA ERMESİ

1) Sürenin sona ermesi ;

Ø  Eğer bir süre ise sürenin dolması ile bu sözleşme dona erer.

v Ama eğer süre dolmuşsa ve taraflar fiilen halen bu sözleşmeye devam ediyorlarsa o zaman sözleşme süresiz olarak uzamış olur, belirli halden belirsiz süreli hale döner.

v Belirsiz sürelide, tarafların feshi ihbar etmeleri ile sözleşmeyi iptal ettirebilirler.

v Feshi ihbarın MK m2’ye göre dürüstlük kuralına uygun olarak yapılması lazım. Eğer yapılan feshi ihbarda hakkın kötüye kullanılması varsa burda karşı tarafın bundan dolayı bir zararı varsa bu zarar tazmin edilecek.

Ø   

2)  Taraflardan birinin iflası ;

v İflas halinde otomatik olarak sözleşme sona erer. İflas olması için ya tacir olacak ya da iflasa tabi olan bir taraf olacak.

v İflas olduğu anda ihbara gerek kalmadan sözleşme sona erer.

v İflas halinde artık tacirin kendi mal varlığı üzerinde herhangi bir hakimiyeti kalmaz.

3) Taraflardan birinin ölümü yada hakkında kısıtlılık Kararı alınması ;

Ø  10 gün önceden ihbar etmek şartıyla ya da ihbar ettikten 10 gün sonra hüküm doğması şartıyla sürenin dolmasını beklemeden sağ kalan taraf sözleşmeyi feshedebilir.

4) Taraflardan birinin alacaklısının bakiyeyi haczettirmesi;

Ø  Haczedilmeyen taraf karşı tarafa bu haczi kaldırmasını söyler, eğer 15 gün içinde haciz kalkmazsa diğer taraf sözleşmeyi feshedebilir sürenin dolmasına gerek kalmadan.

                                     CARİ HESAPTA ZAMANAŞIMI

v TTK m101:

a.   Cari hesabın tasfiyesine,

b.   Kabul edilen veya mahkeme kararıyla saptanan artan tutara ya da faiz alacaklarına,

c.    Hesap hata ve yanılmalarına,

d.   Cari hesabın dışında tutulması gereken veya haksız olarak cari hesaba geçirilmiş olan kalemlere veya tekrarlanan kayıtlara ilişkin bulunan  davalar, cari hesap sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıl geçmekle zamanaşımına uğrarlar.