Ticari İşletme Hukuku 24 Aralık 2014

24 aralık 2014

                                        TACİR YARDIMCILARI

v Tacir kural olarak yardımcı kullanmak zorunda değildir ancak bazen işlerini byütmek ve geliştirmek için kullanmak zorunda kalabilir.

1)Bağımlı tacir yardımcıları – hukuki ve idari anlamda geçerli olan bir bğımlılık, tacirin emri ile hareket eder, kendi ticari işletmeleri yoktur. Bir kısmı tacire temsille yetkili olanlardır(ticari temsilci, ticari vekil, pazarlamacı) ; bir kısmı da temsil yetkisi olmayıp kendisine verilen işleri yaparlar (işçiler, görevliler)

2)Bağımsız tacir yardımcıları – kendi ticari işletmesi var , tacirle arasında sadece sözleşme ilişkisi var. (Acente, simsar,komisyoncu, taşıma işleri komisyoncusu)

v Sadece acente ve taşıma işleri komisyoncusu TTK’da düzenlenmiştir. Diğer bütün tacir yardımcıları borçlar kanununda düzenlenmiştir.

v Komisyoncu kendi adına işlem yapar tacir adına değil. Simsar taciri temsil eder.

v Veli ya da vasiyi tacir yardımcısı olarak değerlendirebilir miyiz? Tacir yardımcısı değildir çünkü bunlar kanunla belirlenir. Tacir yardımcılarını tacir kendi iradesi ile belirler.

                                      BAĞIMLI TACİR YARDIMCILARI

1)TİCARİ TEMSİLCİ

v TTK m547: Ticari temsilci ; ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ait işlemleri tacirin ticaret unvanı altında kendisine temsil yetkisi verilen kişidir.

v Unsurlar;

 1)Ticari işletmeyi yönetmek VE

     2)Ticaret unvanı altında işlem yapma

v Tacirin en geniş yetkiye sahip yardımcısıdır. Tacir adına çok az istisna dışında her şeyi yapma yetkisine sahip.

v Ticari temsilci atama yetkisi sadece tacirlere aittir, esnaflar atayamazlar, atarsa bile bu BK genel hükümlerdeki Genel Temsil ilişkisi kurulmuş olur sadece.

ATANMA ŞEKLİ

v Ticari temsilcilik sözleşmesi için Kanunda herhangi bir şekil şartı yok. Yazılı, sözlü hatta zımni olabilir.

v Tacir bir ticari temsilci atamışsa bunu mutlaka tescil ve ilan etmeli. İlan ve tescil burada bildirici etki gösterir.

ATANACAK KİŞİLER

v Gerçek ya da tüzel kişi olabilir. Ama Gerçek kişi olması günümüz pratik yaşamına daha uygundur.

v Gerçek kişinin tam ehliyetli olması gerekmez. Tam ehliyetsiz olmamak ve ayırt etme gücüne sahip olmk şartıyla Sınırlı ehliyetsizlerde ticari temsilci olarak atanabilir.

v Devlet memurları ticari temsilci olamazlar çünkü ticaretle uğraşmaları yasaktır. Eğer bir ticari şirket kurmuşsa bile bunun yönetim kurulunda yer alamaz.

KİMLER ATAYACAK?

v Gerçek kişilerde ;Tacirler ya da tacir sayılanlar.

v Tacir gibi sorumlu olanlar tacirlerin haklarından yararlanamayacağı ve yükümlülüklerinden dolayı sorumlu olduğu için ticari yardımcı atayamazlar. Atarlarsa bir hüküm ifade etmez.

v Eğer tüzel kişi tacirse; kollektif şirketlerde oy birliği gerekir çünkü ticari temsilci atanması olağanüstü bir işlemdir.

v Komandit şirketlerde de oy birliği gerekir.

v Anonim şirketlerde aksi kararlaştırılmamışsa yönetim kuruludur.

v Limited şirketlerde genel kuruldadır bu yetki tabi aksi kararlaştırılmamışsa. Ama bu yetkiyi müdür yada müdürler kuruluna verebilir. Yetki genel kuruldayken müdürler kurulu bir ticari temsilci atarsa bu durumda da ticari temsilcinin yapmış olduğu işlemler müdürlerin sormluluğunu gerektirir.

v Adi şirkette şirket yönetimi için bir temsilci atanabilir, adi şirket ortaklarının oybirliği ile.

TEMSİL YETKİSİNİN KAPSAMI

v Tacir adına herşeyi yapabilir.

v İstisnalar; (Yapamayacağı işlemler)

1.   Ticari temsilci ticari işletmeyi sona erdirecek işlemler yapamaz. Işletmenin amacına aykırı bir hareket olamaz. İşletmenin Feshini isteyemez, sicilden terkini yada tacirin iflasını isteyemez.

2.   İşletmenin yapısını değiştirecek faaliyette bulunamaz. Yeni ortak alamaz, bir ortağı işletmeden ortaklıktan çıkaramaz.

3.   Ticari işletme rehni kuramaz. (Özel yetki alırsa kurabilir.)

4.   Özel yetki almadıkça işletmeye ait taşınmazları devredemez, onları bir hakla kısıtlayamaz. Aynı zamanda kiralayamaz.

İşletmenin faaliyet konusu taşınmaz alım satımı ise bu konuda özel yetkiye gerek yoktur. Taşınmaz alım satımı yapabilir. Bu kanundan kaynaklı değildir.(Kanunda bu belirtilmemiş ama gerekçeli olarak yazarsak hoca ikisinide kabul edecek.)

Ticari temsilci bunların haricindeki bütün işlemleri yapabilirler.

v Ticari temsilci işletmenin amacına giren olağan , olağanüstü her türlü işlemi yapabilir. İşçi alabilir, işletmenin merkezini değiştirebilir, şube açabilir, kambiyo (Poliçe, Bono, Çek) taahhüdünde bulunabilir. Tacir adına kredi alabilir. İşletmenin amacına uygunsa kefil bile olabileceği kabul ediliyor.

v Ticari işletmeyle ilgili olmak şartıyla tacir adına dava açıp , açılmış olan davaları takip edebilir.

ÖRN:  Tacir A’yı temsilci olarak atar. Uzun bir süre A onun ticari temsilciliğini yapar.Fakat bir süre sonra tacir A’ya kötü daranır. A’da ondan intikam almak ve onu zarara uğratmak üzere kötüniyetli olarak C’ye gidip onunla bir sözleşme imzalar? Yapılan bu sözleşme taciri bağlar mı?

àC’nin iyiniyetli olması şartıyla, A kötüniyetli olarak hareket etmiş olsa bile bu taciri bağlar. Eğer tacir ticari temsilciye güvenmiyorsa onu azletmesi gerekir , aksi takdirde yapılanlara katlanmak ve onlardan sorumlu olmak durumundadır.

TİCARİ TEMSİLCİ YETKİSİNİN SINIRLANDIRILMASI

v Tacir ticari temsilci yetkisini sınırlandırabilir.

v Eğer tacir ticari temsilcinin yetkisini ;

1.   Şube ile sınırlandırırsa,

2.   Birlikte temsille sınırlandırırsa ve bu durumu tescil ve ilan ederse; tescil olumlu etki gösterir. (Birlikte temsilde bütün temsilcilerle aynı anda sözleşme yapılması şart değil, bunlar daha sonrada sözleşmeye dahil olabilirler.) (Birlikte temsil aktif temsil için geçerlidir, pasif temsil için birlikte temsilcilerin birlikte temsil etmeleri gerekmez.)

v Bunun haricinde ;

1.   Konu ile,

2.   miktar ile,

3.   sözleşme türüyle sınırlandırma,

4.   Kambiyo senedi düzenleme ile ilgii sınırlandırmalar… Tescil ve ilan edilmişse bile bunlar iyiniyetli 3.kişilere karşı ileri sürülmez. Ama 3.kişilerin bildiğini yada bilmesi gerektiğini ispatlarsa sorumluluğu ortadan kalkar.

         ÖRN: A B’Yİ ticari temsilci olarak atar. Yetkiyi “beşyüzevler şubesi, en fazla 50.000 liralık işlem , ve çek düzenleyemez” hususları ile sınırlandırır A, ve bunu tescil ve ilan ettirir.

àTacir burada şube ile sınırlandırmada sorumlu olmaz fakat diğer miktarla sınırlandırmadan ve kambiyo taahhüdü düzenlenmesinden sorumlu olur 3.kişilere karşı. Ama ispat ederse 3.kişlerin bildiğini ya da bilmesi gerektiğini ispatlarsa sorumlulğu ortadan kalkar.

v Tacir ; A , B ve C yi çeşitli kombinasyonlar şeklinde yetkilendirebilir. A tek başına , B ve C beraber temsil edebilir diyebilir. Bu durumda bu şartları sağlamayan işlemler taciri bağlamaz.

v Eğer taraflardan biri yukardaki kurala uymayıp tek başına işlem yaparsa ve Tacir sonradan onay verirse yapılan işlemler geçerli olur.

ÖRN: Tacir A’yı ticari temsilci olarak atar ancak A’ya fazla güvenmez. Der ki “A benim adıma en fazla 50000 liralık işlem yapabilir ve benim adıma çek kıymetli evrak düzenleyemez “. Sonra bunu tescil ve ilan eder. A Edirne’ye gider ve orada karlı gördüğü bir yatırımı tacirin hoşuna gidecektir bu yatırım diyerek yapar. A gidip E ile 100.000 liralık işlem yapar ve karşılığında bir çek düzenler. E , A’nın yetkisinin sınırlandırılmış olmasını bilmeli midir?

àBu sözleşmeden dolayı tacir sorumludur. Çünkü Yukarda sayılan iki olumlu etki dışında yapılan işlemler tescil ve ilan edilmiş olsa bile iyiniyetli 3. Kişiler korunur. Dolayısıyla tacir bu sözleşmeden dolayı sorumludur. Ama tacir burada E’nin iyiniyetli olmadığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulur. Tacir burada E’nin basiretli bir tacir gibi davranmak zorunda olduğunu ve temsil yetki belgesini göstermesini A’dan isteseydi gerçeği görmüş olacaktı diyerek bu iddiasını ispatlarsa sorumluluktan kurtulur. Bu durumda bu sözleşmeden ancak 50000 lirasında tacirin sorumluluğu vardır. Geri kalandan tacir değil A sorumlu olur. Bu gibi olaylarda 3. Kişiler için iyiniyet karinedir ve tacirin karşı tarafın kötü niyetini ispatlaması gerekir.