Ticari İşletme Hukuku 17 Aralık 2014 Ders Notları

              17 Aralık 2014 / Çarşamba

                                           TİCARİ DEFTERLERİN DELİL OLMASI

Ø  Ticari defterler kesin delillerdendir ancak bunun kesin delil olması aksinin ispat edilemeyeceği anlamına gelmez. Aksi her türlü delil ve belge ile ispatlanabilir.

Ø  İspat yükünün tacirde olduğu durumlarda eğer tacir başka herhangi bir delile sahip değilse mahkemeden kendi defterlerinin kendi lehine delil olmasını isteyebilir.

TACİRİN LEHİNE DELİL OLMA:

v Tacir her ticari davada  kendi defterinin kendi lehine delil olmasını isteyemez.

1.   Bunun için mutlaka her iki taraf tacir olmalı  ve

2.   Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olmalı.

3.   Bu davanın mutlaka bir ticari dava olması gerek.

ÖRN:   Her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili bir uyuşmazlık var. Bu uyuşmazlık Asliye hukuk mahkemesinde görülebilir mi?

àHer iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olan davalar Asliye ticaret mahkemesinde görülür , eğer Asliye ticaret mahkemesi yoksa Asliye hukuk mahkemesi bu davaya Asliye Ticaret mahkemesi sıfatı ile bakar.

àHer iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olduğundan burada her iki tarafta tacirdir. Mutlak ticari davalarda tarafların sıfatı önemli değil. Mutlaka tacir olmak zorunda değil. Her tacir her davada defterlerin delil olarak kullanılmasını isteyemez, muhakkak bir ticari dava olacak, her iki taraf tacir olacak ve uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesi ile ilgili olacak.

--> Her tacir her davada kendi defterinin kendi lehine delil olmasını isteyemez.

4.   Defterler kanuna uygun olarak tutulmuş olmalı.

5.   Defterde ki kayıtlar birbirini tutmalı-tamamlamalı

6.   Karşı taraf, tacirin(İddiayı ileri süren tacirin) defterde ki kayıtları başka şekilde çürütmemiş olmalı : Hem tacirin kendi defterleri birbirini tamamlayıp doğrulamalı hemde defterin lehe delil olmasını isteyen tacirin karşı tarafındaki tacirin defterlerinin de kendisini doğrulaması gerekir.

ààà İspat yükü kendinde olan tacir defterlerini delil olarak sunmak istediğini hakime bildirir. Hakim bu talebi kabul ederse , bunu karşı tarafa bildirip onun da defterini ibraz etmesini söyler.

1. İhtimal: Karşı taraf defteri ibraz etmezse ;

ÖRN: A Gaziantep’te bir tacir. B İstanbul’da bir tacir. A B’den makina almış ve karşılığında 100.000 lira ödemiş. B bunun bir kısmının ödenmediğini söylüyor. A ödediğini söylüyor. A bunu her türlü delille ispat edebilir. Ama ispatlayamıyor A bir türlü. A bu paranın tamamını ödediğini ispatlamak zorunda. Eğer ispatlayamazsa son çare  olarak A defterlerini mahkemeye delil olarak sunar. Mahkemede bunu kabul eder.

v A defterini ibraz eder B ibraz etmezse;

        àHakim sadece A’nın defterine bakar. Eğer A’nın defterinde A ‘nın ispatla yükümlü olduğu duruma dair bir kayıt varsa A iddiasını ispatlamış sayılır. B her türlü delille A’nın bu iddiasının aksini ispatlayabilir.

                         2.İhtimal : Her iki taraf defterini ibraz ederse;

                1.Olasılık: àHer iki defterde usulüne uygun tutulmuşsa, her iki defterde delil olma vasfını taşıyorsa bu sefer A’nın iddiasını ispatlayabilmesi için A’nın defterindeki kaydın B’nin defterinde de olması gerekiyor. Tacir için hem lehe olan hem aleyhe olan hükümler uygulanır.

àA defterinde iddia ettiği kaydı tutmuş fakat B’nin defterinde bu yönde bir kayıt yok.

àNOTß

Ø  Karşı tarafın defterinde hiç bir kayıt yoksa iddia eden iddiasını ispatlamış sayılmaz. (HMK aksini söylüyor ancak biz HMK’yı değil bu kuralı kabul ediyoruz.)

            2. Olasılık: àA defterini usulüne uygun tutmuştur ancak B usule uygun tutmamıştır.      Karşı taraf defterini usulüne uygun tutmamışsa bu defter ancak B’nin aleyhine delil olur lehine delil olmaz.

ÖRN: A’nın defterinde 30.000 verildi yazıyor. B’nin defterinde bu 30.000’in alındığı yazıyor ancak sonra başka tarihte geri iade edildiği kaydı var. Bu durumda hem aleyhine hem lehine hüküm varsa hakim her iki kaydı da dikkate alır. Somut olayda iade edildiği kaydı olduğu için B’nin defterinde A iddiasını ispatlamış sayılmaz.

ü  Kanuna uygun olarak tutulmayan bir defter tacirin lehine delil olmaz.

TACİRİN ALEYHİNE DELİL OLMA

Ø Karşı tarafın tacir olması gerekmiyor.

Ø Davanın ticari dava olması zorunlu değil. Karşı taraf her zaman tacirin defterlerini delil olarak sunabilir.

Ø Tacir defterini kanuna uygun olarak tutmamışsa bu durumda aleyhine delil olur.

Ø İspat yükü kendinde olan taraf bunu ispatlayamaz, son çare olarak karşı tarafın defterine dayanmak ister. Karşı tarafın defterlerinin ibrazını ister ve orada kayıtlı olanların kabul edileceğini söylerler.A iddiasını ispatlayamayarak karşı taraf tacir B’nin defterlerinin ibrazını istediğini söyler.

Ø Mahkeme bunun sonucunda B’ye bu defterlerin mahkemeye ibrazı için bir süre verir ;

1. ihtimal : àTacir B verilen süre içinde ibraz etmezse,edemezse, zayi belgesi ileri sürmemişse diğer taraf yani A iddiasını ispatlamış sayılır.

2. ihtimal : à B defterleri ibraz ederse ;

  1)Defter usulüne uygun tutulmuş ise hem lehe hem aleyhe hükümler kabul edilir.

  2)Hiç kayıt yoksa A iddiasını ispatlayamamış sayılır.