Ticari İşletme Hukuku 19 Kasım Ders Notları

19 KASIM 2014

c) Kamu Tüzel Kişilerine ait kurum ve kuruluşlar

v  Devlet, il özel idareleri, köy tüzel kişiliği, Belediyeler, Diğer kamu tüzel kişileri.

v  TTK m 16/2 : Devlet il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri ile kamu 
yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere 
harcayan vakıflar, bir ticari işletmeyi , ister doğrudan doğruya ister kamu hukuku 
hükümlerine göre yönetilen ve işletilen bir tüzel kişi eliyle işletsinler, kendileri tacir 
sayılmazlar.

v  TTK m 16/1  : Ticaret şirketleriyle, amacına varmak için ticari bir işletme işleten 
vakıflar, dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine
 göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye 
ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir 
sayılırlar.

v  Kuruluş kanununa bakılır ve orada özel hükümlere tabi olacağının belirtilmiş olması 
gerekir veya böyle bir hüküm yoksa ticari şekilde işletilip işletilmediğine bakılarak kamu tüzel
kişilerinin tacir olup olmadığı anlaşılır.

v  İktisadi Devlet Teşekkülü : Sermayesinin tamamı devlete ait ve ticari kıstaslara göre
 faaliyet yürütürler.

v  Kamu İktisadi Kurumu: Sermayesinin tamamı devlete ait fakat Tekel niteliğinde faaliyet 

yürütürler.

v  İktisadi devlet teşekkülleri : makina–kimya enstitüsü kurumu, devlet malzeme ofisi, türkiye 

kömür işletmeleri, elektrik üretim anonim şirket, …

v  Halk ekmek fabrikasi, ASKİ bunlar Ankara Büyükşehir Belediyesine ait fakat bunlar ticari 

şekilde faaliyet sürdürüyorlar ve tacir sıfatı belediyeye değil bu işletmelere aittir.

v  Neden bunlar değilde işletmeler tacirdir? Bütün tacirler iflasa tabidir ama istisnaları var. 

Eğer Kamu tüzel kişilerine tacir dersek bunlarda iflasa tabi olurlar ve bu sosyal anlamda sıkıntı 

yaratır.

Dolayısıyla Kamu tüzel kişileri bir işletme işletiyorlarsa onlar değil işletmenin kendisi tacir sıfatını

kazanır. İşletmenin de tacir olabilmesi için kendi kuruluş kanununa göre özel hükümlere tabi
 olması gerekecek veya ticari bir şekilde işletilmesi gerekecek.

v  Tübitak, SGK, OYAK (Ordu yardımlaşma Kurumu) bunlar tacirdir çünkü tamamen ticari 
faaliyet yürütürler.

               ÖZEL DURUMLAR

1)   Küçük veya Kısıtlılar

v  Bir Ticari işletmenin küçük veya kısıtlı tarafından işletilmesi mümkün müdür? Burada ticari 

işletme küçük veya kısıtlı adına işletilebilir ve veli yada vasi onun yerine işletmeyi işletir. Burada

 cezai sorumluluk veli yada vasidedir fakat tacir sıfatı Küçük veya Kısıtlıya aittir.

v  Küçük veya kısıtlı kendisine veli yada vasi atanmadan bir ticari işletme işletebilir mi? 

Kendisine veli yada vasi atanmadan ticari işletme işleten küçük veya kısıtlı için yukardaki kural

geçersizdir ve tacir olmaz. (Akıl hastalığı, kötü yaşam..)

         2)     Hakim Teşebbüs

v  TTK m 195 Hakim Teşebbüs tacirdir diyor . Bir ticari işletmenin işletilip işletilmemesine bakılmaksızın tacirdir deriz.

v  ÖRN: A;

X limited şirketi -à %80 paya sahip

Y anonim şirketi -à %51 + Yönetim kurulu başkanı

Z Kollektif Şirketi-à %70 ortağı

Q Anonim şirketi -à%35 ortak + Yönetim kurulu üyesi

Tüsiad ve müsiad üyesi…

Bu adam tacir midir?

àBir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işletiyor olması gerekir bu temel kuraldan 

hareketle A’nın tacir olmadığı sonucuna ulaşabiliriz. Somut olayda böyle bir durum yok sadece 

adamın payı var şirketler üzerinde ama hiçbiri onun adına işletilmiyor.

àAma bu adam hakim teşebbüs sıfatını taşıyorsa tacir olacaktır.

v  Bir şirket vasıtası ile birden fazla şirketin kontrol altına alınmasına Hakim teşebbüs denir. 

Hakim teşebbüs tacirdir.

         3)     Donatma İştiraki

v  Paylı mülkiyet şeklinde  bir gemiye sahip olan kişilerin hepsinin namına denizde menfaat 

elde etmek amacıyla kullandıklar anda bir gemiyi, kendiliğinden donatma iştiraki oluşur.

 Bunun için bir gemi olacak, gemiye birden fazla kişi paylı malik olacak ve gemi hepsinin adına

denizde bir menfaat elde etmek için kullanılacak. ( Yolcu taşıma, Yük taşıma…)

v  Şirketler hukukundaki adi ortaklığa benzer, donatma iştirakinin tüzel kişiliği yoktur. Ama

kanunumuz tacirlere ilişkin hükümlerin donatma iştirakinede uygulanacağını kabul

 etmiştir. (TTK m17) Fakat şöylede bir farklılık vardır ki adi ortaklıkta ortaklardan her biri 

tacir iken, donatma iştirakinde ortaklar tacir değildir iştirak tacirdir.

v  Adi ortaklıkta ortakların tacir olabilmesi için şu şartın olduğunu unutmayalım; ortada bir
 ticari işletme olacak.

v  Bir ortaklık TTK da düzenlenen ticari şirketlerden birine girmiyorsa adi şirkettir. 

(Boşluğu dolduran torba bir düzenleme) Adi şirket borçlar kanununda düzenlenmiştir TTK’da değil.

         4)    Tacir Sayılanlar

ü  Tacir sayılanlar arasında bir fark yoktur. Tacir sayılanlar hem tacirlerin haklarından yararlanır 

hemde tacirlerin külfet ve yükümlülüklerinden dolayı sorumludurlar.

      I.Gerekli izni almadan ticaretle uğraşanlar

    II.Ticaretle uğraşması yasak olduğu halde ticaretle uğraşanlar (ÖR:devlet memurları)

 III.Ticari işletme tam faaliyete geçmemesine rağmen;

1.     Bunu ilan eden veya

2.     Ticaret siciline tescil ettiren  

  IV.Küçük ve kısıtlılar

         5)    Tacir gibi Sorumlu Olanlar

v  ÖRN: Bir faaliyet için bir yerden izin alınması gerekiyor . Mesela eczane açmak için. Burada 

eczacı diploması olmalı ve eczacı odasından ruhsat alınmalı. Bu izin ya da onay alınması gereken

 bir faaliyet izin ya da onay almadan yapılıyorsa yine bu bir ticari işletme midir ve bunu işleten 

kişi tacir midir?

--Bunlar tacir sayılırlar. (Tacir sayılanlar konusunun 1.Şartına bakınız)

v  Ortada hukuken bir ticari işletme yok veya varolmayan bir şirketin ortağı (Hallederiz kadir 
kılıklı adamlar) . Bunlar iyiniyetli 3. Kişilere karşı tacir gibi sorumlu. Bu kişiler tacirin 
haklarından yararlanamaz ama tacirin borçlarından sorumlu.

v  ÖRN: A (gerçekte ticari işletmesi olmadığı halde) Ankara’ya gider ve burada gariban 

Fevzi’ye der ki :”Bizim antepte şöyle bir işletmemiz var, yılda 2 ton antep fıstığı işleriz.”der ve 

ticari bağlantılarla Fevzi ile bir sözleşme yapar.

--A burada Fevzi’ye karşı sorumlu mudur? à Sorumludur çünkü ortada bir ticari işletme 

olmamasına rağmen sanki varmış gibi hareket etmiştir

--A Gaziantep’e dönerken Aksaray’da X’in arabası ile çarpışır. Bu bir ticari iş midir A için ? 
A somut olayda sadece Fevzi’ye karşı tacir gibi sorumludur. Dolayısıyla Fevzi bu A’nın

 iflasını isteyebilir. Kazada diğer tarafa karşı A tacir gibi sorumlu değildir, sorumluluk sadece

 iyiniyetli olarak A ile hukuki işlem yapan Fevzi’ye karşı geçerlidir.