Ticari İşletme Hukuku 25 Aralık 2014

25 Aralık 2014

v TBK m553 (özel hüküm) (Rekabet yasağı)

v Ticari temsilci ve ticari vekil tacir ile rekabet etmeme borcu altına girer. Ticari temsilci tacirin işletmesi ile ilgili bir faaliyeti doğrudan kendisi yapamaz ya da bir başkası aracılığıyla yaptıramaz.

v  Buradaki rekabet yasağının nedeni TMK m2 değil , TBK m553’tür.

v Eğer bu rekabet yasağını ihlal nedeniyle tacir bir zarara uğrarsa bu zararı isteyebilir veya somut olaya göre hakim Ticari temsilcilerin yapmış olduğu sözleşmelerin tacir adına yapılmış sayılmasına karar verebilir.

TİCARİ TEMSİL YETKİSİNİN SONA ERMESİ

1.   AZİL : Tacir, ticari temsil yetkisini her zaman azledebilir. Bu azil sadece ticari temsilcilik yetkisini sona erdirir ama eğer azledilen ticari işletmenin ortağıysa bu ortaklık devam eder. Tacir, ticari temsilciyi atarken tescil ve ilan ettirmese bile azlederken bunu tescil etmek zorundadır. Aksi takdirde ticari temsilcinin yapacağı işlemlerden dolayı tacir iyiniyetli 3.kişilere karşı sorumlu olmaya devam eder.Atarken tescil ve ilan etmese bile onun yapmış olduğu işlemler taciri bağlar. Azil yetkisinden önceden feragat edemez tacir.

Eğer buradaki azil uygun bir zamanda olmazsa-kullanılmazsa, hakim ticari temsilciye uygun bir tazminat verilmesine hükmedebilir.

2.   İSTİFA: Ticari temsilci istifa edebilir. Ticari temsilci uygun bir zamanda istifa etmezse ve tacir bundan dolayı bir zararar uğrarsa ticari temsilci bu zararı ödemek zorunda.

3.   TBK m554: İşletme sahibinin fiil ehliyetini kaybetmesi, ölümü, gaipliği yada medeni hakları kullanma ehliyetini kaybetmesi kural olarak ticari temsilcilik ilişkisini sona erdirmez. Aksi sözleşmede kararlaştırılabilir.Sözleşmede kararlaştırılmamışsa kendiliğinden sona ermez ama eğer tacir tam ehliyetsiz olur ve vasi atanırsa yada ölür ve  mirasçıları varsa bu sefer onlar ticari temsilciyi azledebilirler.

àTicari temsilci ölmüşse ya da gaipliğine karar verilmişse temsilcilik durumu sona erer. Medeni haklarını kullanma ehliyetini kaybedip tam ehliyetsiz duruma düşmüşse o zaman da temsilcilik ilişkisi sona erer. Ama eğer sınırlı ehliyetsiz olmuşsa ticari temsilci bu durumda eğer sınırlı ehliyetsizlerin ticari temsilci olabileceğini kabul edersek temsilcilik ilişkisi sona ermez, fakat aksini kabul ediyorsakta otomatik olarak sona ermesi gerekir. Bu tamamen sınırlı ehliyetsizleri nasıl kabul ettiğimize bağlıdır. Kesin bir görüş yok bu konuda.

4.   İFLAS; Eğer tacir iflas etmişse bu durumda onun tüm malvarlıkları iflas masasına geçeceğinden ticari temsilcinin yetkisi de sona erer. Eğer ticari temsilci iflas etmişse burada temsil yetkisini sona erdirmez.

5.   İşletme devredilirse; şahıs unsuru değiştiği için ve tacir ile ticari temsilci arasında bir güven ilişkisi olduğu için sona erer.

6.   Tasfiye durumu ile ilgili değişik kararlar var. Tasfiye durumunda olan ticari şirketler sona ermemiştir yalnızca fiil ehliyetleri sınırlandırılmıştır. Yeni sözleşme yapamazlar, borçlar ödenir alacaklar tahsil edilir. Tartışmalı olsa da baskın görüşe göre ticari şirket tasfiye haline girmişse ticari temsilcinin yetkileri sona erer. (Fevzi hocaya göre de sona ermeliymiş.)

                                   2)TİCARİ VEKİL

v BK m551: Tacirin, ticari temsilcilik yetkisi vermeksizin ticari işletmeyi yönetmek veya işletmenin bazı işlerini görmek amacıyla yetkilendirdiği , temsil yetkisi verdiği kişidir.

v Ticari temsilci: ticari işleri yönetmek için atanan ve işlerini tacirin ticaret unvanı altında yapan kişidir.

v Ticari vekil: İşletmeyi yönetmek veya işletmenin bazı işlerini yürütmek için atanan kişidir.

v Bir kişinin ticari vekil mi ticari temsilci mi olduğu anlaşlamıyorsa 3.kişilerin korumak bağlamında bunun ticari temsilci olarak kabul edilmesi uygun olur.(Yargıtay)

v Ticari vekili tacir atar. Aynı zamanda ticari temsilcilerde ticari vekil atayabilir.

v Atanması şekle tabi değildir.

v Atanmışsa bunun tescil ve ilanı gerekmez. Edilirse herhangi bir hüküm ve sonuç doğurmaz.

ÖRN: A B’yi önce ticari temsilci olarak atamış sonra bunu ticari vekil yapmak istiyorsa önce onu ticari temsilcilikten azlettirmek zorunda.

v Sadece ticari işletmeler için ticari vekil atanabilir, esnaf işletmeleri için atanamaz atanırsa bu bir ticari vekil değildir, genel temsil yetkisidir.

v İşletme yönetmek Için atanmışsa sadece olağan işleri yapabilir, İşletmenin bazı işlerini yürütmek için atanmışsa sadece belirlenen o işleri yapabilir.

v BK m551: Ticari vekil özel olarak yetkilendirilmedikçe; tacir adına ödünç para alamaz, kefil olamaz, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, dava açamaz, açılmış davaları takip edemez.

Yetkilerinin sınırlandırılması :

v Ticari vekilin Yetkileri sınırlandırılabilir. Bunun 3.kişilere ilanla duyurulması gerekir.

v BK m552: Diğer tacir yardımcıları burada düzenlenmiştir ama bunları da ticari vekil olarak kabul etmek gerekir.Toptan , yarı toptan veya parekende satışla uğraşanlarda görevli ve hizmetlilerin müşterilerin görebileceği bir yere açıkça aksi yazılmamışsa ordaki görevlilerin her biri fatura düzenleyebilir ve aynı zamanda ticari işletmenin alışılmış bütün satış işlemlerini yapabilir.

v Rekabet yasağı: ticari temsilci için geçerli olanlar ticari vekil içinde geçerlidir.

v Ticari vekilin sona ermesi: ticari temsilci ile aynı.

                                 3) PAZARLAMACI

v TBK’da düzenlenmiştir.

v Ticari işletmenin merkezinin dışında, ticari işletmenin her türlü işlerine aracılık eden veya yazılı sözleşme varsa ticari işletme adına sözleşmede belirtilen işlemleri yapma yetkisine sahip olan tacir yardımcısıdır.

v İki husus için atanabilir: 1)Aracılık etmesi, 2)Sözleşmede belirtilenleri yapması

àUnsurları ß

1.   Süreklilik. Simsarla pazarlamacı arasındaki fark buradan kaynaklanır.

2.   Ticari işletme adına işlem yapma (TTK m448). Esnaflar pazarlamacı atayamazlar.

3.   Tacir hesabına hareket etme

4.   Faaliyeti ticari işletmenin merkezinin bulunduğu yer dışında olmalı (aynı ilçe sınırlarında da olabilir, başka bir ilde de olabilir.) (Bu unsur pazarlamacıyı ticari temsilci ve ticari vekilden ayırır.)

5.   Aracılık yapma veya sözleşme yapma yetkisi (sadece aracılık yapma yetkisi verilebilir , yada sözleşme yapma yetkisi verilebilir.)

6.   Ücret (pazarlamacılık ücret karşılığı yapılır çünkü tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.)

     àAtanmasıß

v Kural olarak pazarlamacılık sözleşmesi herhangi bir şekle tabi değil ancak tacir pazarlamacıya, tacir adına ve hesabına işlem yapma yetkisi veriyorsa o zaman bu sözleşme yazılı olmak zorunda.

v Pazarlamacılık sözleşmesi tescil ve ilan edilmez.

     àPazarlamacının Haklarıß

1.   Tekel hakkı: Aksine sözleşmede kararlaştırılmamışsa pazarlamacının kendisine bırakılan yerde tekel hakkı vardır, artık tacir başka bir pazarlamacı atayamaz ancak tacir o bölgede kendisi doğrudan işlem yapabilir.

2.   Ücret Hakkı: Belli bir miktar olabilir yada  aracılık ettiği bir sözleşmeden komisyonda olabilir, bu tamamen tarafların anlaşmasına bağlıdır.Kural ücret ödenmesi istisna ise deneme süresidir (ücretsiz olarak) ve bu süre iki ayı geçemez.

3.   Hapis hakkı: Pazarlamacının komisyon ödeninceye kadar tacire ait taşınır mallar ve kıymetli evrak gibi şeyler üzerinde hapis hakkı vardır. Kanundan doğan bir hak.

àPazarlamacının Yetkileriß

1.   Aracılık yapma veya

2.   Sözleşme yapma yetkisi; işlem yapma yetkisi(işlem yapma yetkisi için yazılı sözleşme olmak zorunda)

àPazarlamacının Yükümlülükleriß

1.   Talimatlara uyma yükümlülüğü

2.   Rekabet etmeme yükümlülüğü

3.   Bilgi verme yükümlülüğü:Bölgesinde meydana gelen değişiklikleri tacire bildirmekle yükümlü. Eğer tacir bu verilmeyen bilgi yüzünden zarara uğrarsa bunu ister pazarlamacıdan.

4.   Garanti yükümlülüğü : BK 451. Kural: Pazarlamacı müşterilerin ödememelerinden veya diğer ifa yükümlülüklerini yerine getirmemelerinden dolayı sorumlu değildirler. Aksine sözleşmeler kesin hükümsüzdür.(Mutlak butlan) İstisna:Pazarlamacı kendi müşteri çevresiyle işlem yapıyorsa ek bir komisyon almak şartıyla müşterilerin borçlarını ifa etmemesi durumunda işverenin her bir işlemde uğrayacağı zararın dörtte birini geçmemek şartıyla yazılı olarak garanti verebilir.

   àSon Bulmasıß

1.   Azil, istifa

2.   Özel son bulma nedenleri

v MADDE 459- Komisyon, sabit ücretin en az beşte birini oluşturuyor ve önemli mevsimlik dalgalanmalardan etkileniyorsa işveren, bir  önceki mevsimin sona ermesinden beri kendisiyle çalışmaya devam eden pazarlamacının sözleşmesini, yeni mevsim sırasında iki aylık fesih süresine uyarak feshedebilir.

Aynı koşullar altında pazarlamacı da, kendisini bir önceki mevsim sonuna kadar çalıştırmış ve bundan sonra da çalıştırmaya devam eden işverene karşı, bir sonraki mevsimin başlamasına kadar olan dönemde, iki aylık fesih süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.

v MADDE 460- Sözleşmenin sona ermesi hâlinde, pazarlamacının bizzat yaptığı veya yapılmasına aracılık ettiği bütün işlemler ile kabul ve yerine getirme zamanına bakılmaksızın, sözleşmenin sona ermesine kadar işverene iletilen bütün siparişler için komisyon ödenir.

Sözleşmenin sona ermesi hâlinde pazarlamacı, pazarlamacılık faaliyetinde bulunması için kendisine verilen örnek ve modelleri, fiyat tarifelerini, müşterilerle ilgili kayıtları ve diğer belgeleri işverene geri vermekle yükümlüdür. Ancak, pazarlamacının hapis hakkı saklıdır.

            ***BAĞIMSIZ TACİR YARDIMCILARI***

                            1)SİMSAR

v TBK m520: Simsarlık sözleşmesi, simsarın taraflar arasında bir sözleşme kurulması imkânının hazırlanmasını veya kurulmasına aracılık etmeyi üstlendiği ve bu sözleşmenin kurulması hâlinde ücrete hak kazandığı sözleşmedir.

v Taraflardan hiçbirine bağlı olmaksızın ücret karşılığında sözleşmelere aracılık edinmeyi meslek edinen kişidir.

v Her konuda simsarlık sözleşmesi yapılabilir.

SİMSARLIK SÖZLEŞMESİNİN KURULMASI

v Kural olarak herhangi bir şekle tabi değil.

v İstisna:Taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.

v Emlakçılar simsardır.

v Simsar: Tarafların sözleşme yapmasına aracılık eden kişi.

v Komisyoncu: Kendi adına tacir hesabına sözleşme yapan kişi. (komisyonculuk sözleşmesi sadece taşınırlar ve kıymetli evrak için yapılır.)

          UNSURLARI

1.  Simsar tacirin bağımsız yardımcısıdır: Tacirle simsar arasında sadece simsarlık sözleşmesinden kaynaklı bir ilişki var.

2.  Geçicilik:  Kural olarak simsar, belli bir sözleşmenin yapılması için  görevlendirilir ve bunun yapılmasıyla  simsar ve tacir arasındaki ilişki son bulur.(Simsarla acente arasındaki en önemli fark. Bu ilişki geçici değil de sürekli ise bu acente olur.)

3.  Aracılık yapma: Simsar hem adi işler için hemde ticari işler için aracılık yapabilir.

        SİMSARIN HAKLARI:

1.   Ücret isteme hakkı: Simsar yapmış olduğu faaliyet sonucunda sözleşme kurulduğu anda ücrete hak kazanır. Kural olarak sözleşmenin ifa edilmesi zorunlu değildir ama sözleşmede aksi kararlaştırılabilir.

2.   Masraflar Talep etme: Kural olarak simsar yapmış olduğu masrafların ödenmesini tacirden isteyemez. Ancak sözleşmede aksi kararlaştırılabilir. Eğer sözleşmede masrafların ödeneceği kararlaştırılmışsa taraflar arasında sözleşme kurulmasa bile simsar masrafını isteyebilir.

        SÖZLEŞMENİN SONA ERMESİ

1.   Sözleşme kurulması : Taraflar arasında sözleşme kurulmasıyla simsarlık sözleşmeside sona erer.

2.   Azil , istifa : Tacir her zaman simsarı azledebilir, simsar da her zaman istifa edebilir.

                                     ACENTE

v TTK’da düzenlenmiştir.

v TTK m102: Tacirin bağlı yardımcısı olmaksızın, işletmeye bağlı hukuki bir konumu olmaksızın, ticari işletmeyle ilgili işlemlerde aracılık yapmayı veya işlemleri tacir adına ve hesabına yapmayı meslek edinen kişidir.

v Acente ile tacir arasındaki ilişki süreklidir ama simsar ile tacir arasındaki ilişki sürelidir.

v Eğer bir kişi tacir adına sürekli olarak simsar ilişkisi yürütüyorsa bu bir süre sonra kendiliğinden acenteliğe döner. Bunun için yetki veren  tarafın tacir olması lazım zira acentelik sözleşmesini sadece tacirler yapabilirler. Esnaflar acente atayamazlar, atarlarsa bu genel temsil yetkisi olur.

v Tacir ile acente arasında acentelik sözleşmesi olmak zorunda.

àKurulmasıß

v Acentelik sözleşmesi kural olarak şekle tabi değil. Yazılı, sözlü, zımni olabilir.

v İstisna: Eğer tacir acenteye işlem yapma yetkisi veriyorsa yada acente tacir adına işlem yapma hakkına sahip olmak istiyorsa aradaki sözleşme yazılı olmalı ve bu durumun acente tarafından ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi gerekir.

v Acente işlem yapma yetkisi yokken işlem yapmışsa bu taciri bağlamaz.

v Acente ancak bir ticari işletme adına atanabilir yani Ancak tacirler ve tacir sayılanlar acente atayabilirler. Tacir gibi sorumlu olanlar acente atayamazlar, atamışlarsa bu acente geçerli olmaz.

v Acenteler gerçek kişide olabilirler tüzel kişide olabilirler, aynı zamanda bir ticari işletme de olabilirler. Acenteler çoğu zaman kendi ticari işletmelerine sahiptirler.

v Acente esnafta olabilir ama atayan tacir olmak zorunda.

v Bir anonim şirket bir limited şirketin yada başka bir anonim şirketin acentesi olabilir buna bir engel yoktur.

v Aracılık yapan acente ve sözleşme yada işlem yapan acente olmak üzere iki türde acentelik vardır.

ÖRN: Tanıtımcılar, tanıtım firmaları bazı ürünler hakkında tanıtım ve reklam yaparlar, bakım ürünleri , ilaçlar tanıtırlar. Bunları acente olarak kabul edebilir miyiz?

àAcente ya aracılık yapacak ya da işlem yapacak. Aynı zamanda tanıtım yapıyor yada işlem yapıyorsa duruma göre ya acentedir yada pazarlamacıdır yada bayidir yada hiçbişeydir. Bunu bize verilen sözleşmeden anlayacağız. Sözleşmeyi kimin adına yaptığına bakacağız.

àReklam tanıtıcılar acente değildir çünkü acentelikler ya aracılık yapar ya da işlem yapar.